Әлемдегі тұрақсыздық демалыс индустриясына қалай әсер етуде? Бұл сұраққа Алматыда туризм саласының көшбасшылары мен сарапшыларын біріктірген «Көк мұхитты іздеу» форумы жауап беруге тырысты.

Форум туризм трендтерін, саланы дамытудың жаңа тәсілдерін және тың шешімдерді талқылауға арналған маңызды алаңға айналды. Іс-шара қорытындылары туралы оның ұйымдастырушысы Анна Загоруйкомен, Қазақстандағы жетекші туроператорлардың бірінің негізін қалаушысы әрі басшысымен сұхбаттастық.

– Анна, әлемдегі болжап болмайтын жағдайлар көбейіп, мемлекеттер арасындағы қақтығыстар да артып келеді. Бұл маусым туризм саласы үшін қаншалықты күрделі болды?

– Әлемдегі жағдайдың мінсіз емес екені анық. Жақында ғана Непалда халықтық толқулар болып, соның салдарынан король сарайы өртеніп кетті. Саяси тұрақсыздыққа табиғи апаттарды да қосу керек, олардың саны да артып келеді. Су тасқындары, құрғақшылық, жер сілкіністері, тайфундар мен жанартаулардың атқылауы туристік агенттіктердің жұмысын қиындатады. Бірақ адамдардың күнделікті күйбеңнен демалып, есте қаларлық демалыс өткізуге деген ұмтылысы жоғалған жоқ. Сондықтан бүгінде туристік агенттіктер көптеген факторларды ескеріп, жаңа әрі қауіпсіз бағыттарды іздеп, тәжірибе жасап, жеке тәсілге басымдық беруге мәжбүр.

– Қазақстандықтар үшін танымал бағыттардың бірі Таяу Шығыс болатын. Алайда Газа секторындағы соғыс, Израиль мен Иран арасындағы зымыран алмасу және Израильдің Катарға жасаған шабуылынан кейін бұл өңір ұзақ уақытқа «қызыл аймаққа» айналатын сияқты?

– Кез келген дағдарысты жаңа мүмкіндік ретінде қабылдау керек. Әлемдегі тұрақсыздық күшейген сайын Қазақстандағы ішкі туризмді дамытуға жаңа мүмкіндіктер пайда болады. Оның әлеуеті әлі толық пайдаланылған жоқ. Ал Таяу Шығысқа келсек, расында да өңірде шиеленіс өте жоғары деңгейде. Соған қарамастан жаңа мүмкіндіктер ашылып жатыр. Ең алдымен бұл Сауд Арабиясына сапарлармен байланысты. Аймақтағы ең бай ел ұзақ уақыт бойы ең жабық мемлекеттердің бірі саналып келді. Бұрын оған негізінен діни қажылар ғана бара алатын. Тек 2019 жылдан бастап туристік визалар беріле бастады.

Қазақстанда бұл елге қызығушылық өте жоғары және тек мұсылмандар арасында ғана емес. Соның нәтижесінде жаңа бағыт – халал-туризм қалыптасты. Мұнда рухани сапар мен қажылық толыққанды демалыспен, көбіне отбасылық форматта ұштасады. Биыл Қазақстан ТМД елдерінің ішінде алғаш болып Сауд Арабиясына «Ұмра + круиз» маршрутын әзірледі. Бағдарламаға Жидда, Мәдина, мұсылмандар үшін Мекке қалаларына бару және Қызыл теңіздегі круиз кіреді. Айта кету керек, бұл люкс санатындағы демалыс, сондықтан оған отбасымен барған тиімдірек. Сондай-ақ елдің ерекше дәстүрлерін ескеру маңызды – мұнда алкогольсіз, құмар ойындарсыз және тыныш атмосферадағы демалыс ұсынылады. Осылайша өңірдегі шиеленіске қарамастан, бүгінде бұл елге тек мұсылмандар ғана емес, бай тарихқа қызығатын кез келген турист бара алады.

– Форумның «Көк мұхитты іздеу» деп аталуына не себеп болды?

– Біз бұл атауды Ким Чан мен Рене Моборнның «Көк мұхит стратегиясы» кітабынан шабыт алып таңдадық. Кітапта жаңа нарықта бұрын болмаған сұранысты қалыптастырып, бәсекелестері аз немесе мүлде жоқ кеңістікте жұмыс істейтін компаниялардың қалай қарқынды өсіп, жоғары табысқа жететіні көрсетілген. Бұл – «көк мұхит». Ал көптеген бәсекелестер арасында төмен табысты нарықта күресу «қызыл мұхит» деп аталады.

Кітап авторлары барлық бизнес салаларында көк мұхитты іздесе, біз оны туризм саласынан іздейміз. Яғни мұнда бастысы – өз бағытыңды табу. Бұл белгілі бір метафора.

– Бірақ теңізге шығатын жолы жоқ Қазақстан үшін мұндай «мұхитты» қалай табуға болады? Міндетті түрде туроператорларға сүйену керек пе?

– Әлем өзгеріп жатыр. Мен туризм саласында 20 жылдан бері жұмыс істеймін және өзгерістердің үздіксіз жүріп жатқанын көріп келемін. Соған қарамастан туристік агенттіктер бизнесі жоғалып кетпейді.

– Алайда жасанды интеллект қазірдің өзінде туристің жеке қажеттіліктерін ескеріп, маршрутты санаулы секундта құрастыра алады ғой.

– Бірақ жасанды интеллект сол маршрут үшін жауапкершілік алмайды. Маған агенттік бизнес толықтай онлайнға көшеді деп жиі айтады. Дегенмен туристік агенттіктердің қажет болып қала беретініне сенімдімін. Барлығы олардың құзыретіне, ұсынатын қызметтері мен құндылығына байланысты.

Мен әрдайым «Москва слезам не верит» фильміндегі кейіпкердің «жақында театр да, кино да болмайды, бәрін теледидар алмастырады» деген сөзін еске аламын. Форумды тіпті осы үзіндімен бастағым келген еді. Фотография пайда болған кезде де дәл осындай жағдай болды. Көпшілік бейнелеу өнері жойылады деп ойлады. Адамның суретін күні бойы салудың қажеті не, егер фотоаппарат оны бір сәтте түсіре алса? Бірақ өнер жоғалып кеткен жоқ. Өйткені адамдар әлемге Сальвадор Дали мен Марк Шагалдың көзімен қарағанды қалайды, жай ғана фотокөшірмені емес. Суретшілер туралы айтсақ, адам неғұрлым ерекше болса, соғұрлым көпшіліктің қызығушылығын тудырады. Демек, өзіңді батыл әрі айқын көрсеткен сайын, саған қызығатын адамдар саны да артады.

– Бірақ кейбір адамдар үшін үйреншікті жолмен жүрген ыңғайлырақ әрі қауіпсіздеу шығар.

– Бұл – болжамды жол, бірақ ол әрдайым табысқа жеткізе бермейді. Шын мәнінде әр адамның өзіндік ерекшелігі бар. Өзіңді қаншалықты жақсы түсінсең, соғұрлым қайталанбас тұлға ретінде көріне бастайсың. Алдымен өзің белгілі бір маршрутпен жүріп өтесің, саған не көбірек ұнағанын анықтайсың: табиғат па, қонақүй көріністері ме, әлде тағамдар ма. Кейін әлеуметтік желілерде тәжірибеңмен бөлісесің. Өзіңе қызықты дүниелер туралы айтасың әрі қандай адам екеніңді көрсетесің. Соның нәтижесінде саған ұқсас аудитория жиналады.

Егер олар сенің клиенттерің болса, басқаға кетпейді, өйткені олар сенің құндылықтарың үшін жазылған. Сен олар үшін өзгелерден маңыздырақсың. Міне, бұл – сенің көк мұхитың. Әрине, бәрі сияқты әрекет етіп, акулалар көп жерде күресуге де болады. Мысалы, сен бес жұлдызды қонақүйі бар турды 1000 долларға ұсынасың. Ал клиент басқа агенттікте дәл сол қонақүйге 5% жеңілдік барын айтады. Сонда сен 7% жеңілдік ұсынасың. Бұл – сенің қызыл мұхитың.

Ал егер біз ғана «Алакөл қанаттары» экофестиваліне жолдамалар сатсақ, онда адамдар құстарды бақылап қана қоймай, би билеп, ән айтып, клиптерге түсіп, шығыс тәжірибелерін меңгеріп, театрландырылған қойылымдарға қатысып, көл жағасында құстар шеруін тамашалай алады. Демек, теңізге шығатын жолы жоқ елде де біз өз көк мұхитымызды тапқан боламыз.